แรงงานต่างด้าวลาออกหลังนายจ้างออกค่าเอกสาร ต้องทำอะไร

เป็นเรื่องที่เจอกันแทบทุกราย: ออกค่าต่อใบอนุญาต ค่าตรวจสุขภาพ ค่าทำเล่มให้เรียบร้อย ทำงานได้ไม่กี่เดือนลูกจ้างก็ลาออกหรือหายไปเฉย ๆ คำถามคือ ตอนนี้นายจ้างมีหน้าที่อะไรตามกฎหมาย และอะไรที่ทำไม่ได้

สรุปใน 30 วินาที

• แจ้งนายทะเบียนภายใน 15 วัน ด้วยแบบ บต.52 — ไม่แจ้งปรับไม่เกิน 20,000 บาท
• ห้ามยึดพาสปอร์ต ห้ามหักค่าเอกสารจากค่าจ้างเอง ไม่ว่าจะเสียเงินไปเท่าไร
• คุณไม่ต้องรอ "ใบแจ้งออก" จากใคร และนายจ้างรายใหม่ก็ไม่ต้องขอจากคุณ

สิ่งแรกที่ต้องทำ: แจ้งนายทะเบียนภายใน 15 วัน

เมื่อคนต่างด้าวออกจากงาน นายจ้างมีหน้าที่แจ้งนายทะเบียนภายใน 15 วัน ตามมาตรา 13 แห่งพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 (ฉบับที่ใช้ความใหม่ตามฉบับที่ 2 พ.ศ. 2561) — ไม่แจ้ง มีโทษปรับไม่เกิน 20,000 บาท ตามมาตรา 103

ข้อนี้คือจุดที่นายจ้างเสียเงินซ้ำโดยไม่จำเป็นบ่อยที่สุด เพราะเสียลูกจ้างไปแล้วยังต้องมาเสียค่าปรับอีก ทั้งที่การแจ้งใช้แบบ บต.52 ใบเดียว

ถ้าลูกจ้างหายไปเฉย ๆ โดยไม่ได้บอกลา ให้แจ้งทันทีที่แน่ใจว่าเขาไม่กลับมาแล้ว อย่ารอให้ครบ 15 วันแล้วค่อยเริ่มนับ เพราะวันที่เริ่มนับในกรณีแบบนี้ตีความได้หลายทาง แจ้งเร็วไม่มีโทษ แจ้งช้ามีโทษ

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด

• ห้ามยึดหนังสือเดินทาง ใบอนุญาตทำงาน หรือบัตรประจำตัวของลูกจ้าง ไม่ว่าจะเพื่อกันเขาหนี หรือเพื่อประกันว่าจะได้ค่าเอกสารคืน — นอกจากเป็นความเสี่ยงทางกฎหมายแล้ว ยังเป็นพฤติการณ์ที่ผู้ตรวจมองว่าเข้าข่ายค้ามนุษย์ ซึ่งเป็นคนละระดับกับข้อพิพาทเรื่องเงิน
• ห้ามหักค่าเอกสารจากค่าจ้างตามใจ การหักค่าจ้างมีข้อจำกัดตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ถ้าจะเรียกอะไรคืน ให้ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ก่อน
• ห้ามปล่อยให้เขา “ยังอยู่ในระบบ” ของคุณ การไม่แจ้งออกแปลว่าในทางทะเบียนเขายังเป็นลูกจ้างคุณอยู่ ปัญหาที่ตามมาไม่ใช่แค่ค่าปรับ แต่รวมถึงเรื่องที่เกิดขึ้นกับคนที่คุณไม่ได้ควบคุมแล้ว

ลูกจ้างไปทำงานที่อื่นได้เมื่อไร

คนต่างด้าวที่ออกจากงานต้องเริ่มทำงานกับนายจ้างรายใหม่ ภายใน 60 วัน นับแต่วันที่เลิกทำงานกับนายจ้างรายเดิม (ตามประกาศของรอบผ่อนผันที่ใช้อยู่ปัจจุบัน) และตัวลูกจ้างเองก็มีหน้าที่แจ้งนายทะเบียนถึงนายจ้างรายใหม่ภายใน 15 วัน ตาม มาตรา 64/2 ด้วยแบบ บต.55 — เป็นคนละหน้าที่กับการแจ้งของนายจ้าง

ถ้าคุณคือนายจ้าง “รายใหม่” ที่กำลังจะรับเขาเข้าทำงาน

มีความเข้าใจผิดที่ทำให้หลายเคสค้างเป็นเดือน: คุณไม่จำเป็นต้องมี “ใบแจ้งออก” จากนายจ้างรายเดิม เพื่อรับคนต่างด้าวเข้าทำงาน

หนังสือกรมการจัดหางาน สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว ลงวันที่ 20 สิงหาคม 2568 ระบุชัดว่า การแจ้งคนต่างด้าวออกจากงานเป็นหน้าที่ของนายจ้างรายเดิม ไม่ใช่ของลูกจ้างหรือของนายจ้างรายใหม่ และการเรียกเอกสารเกินกว่าที่กฎหมายกำหนด เป็นการใช้อำนาจหน้าที่โดยมิชอบ ถ้าเจ้าหน้าที่เรียกใบแจ้งออก ให้อ้างถึงหนังสือฉบับนี้ได้ รายละเอียดขั้นตอนอยู่ที่ เปลี่ยนนายจ้างแรงงานต่างด้าว 2569

แต่กลุ่ม MOU ในช่วง 2 ปีแรก และบางกลุ่มมติ ครม. ยังมีเงื่อนไขเรื่อง “เหตุที่เปลี่ยนนายจ้างได้” แยกต่างหากจากเรื่องเอกสาร ส่วนนี้ให้ยืนยันกับกรมการจัดหางานเป็นรายกรณี

ค่าส่งกลับประเทศต้นทาง ใครจ่าย

เมื่อใบอนุญาตทำงานสิ้นสุดลงตามมาตรา 53 หรือครบกำหนดตามสัญญาจ้างตามมาตรา 55 ผู้รับอนุญาตให้นำคนต่างด้าวมาทำงาน หรือนายจ้างรายสุดท้ายที่วางหลักประกัน ตามมาตรา 46 หรือ 52 เป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการส่งกลับ — คำว่า “รายสุดท้าย” คือเหตุผลที่การแจ้งออกให้ตรงเวลาสำคัญกว่าที่คิด

ลดความเสียหายรอบหน้าอย่างไร (โดยไม่ผูกมัดใคร)

1. ทำสัญญาจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุตำแหน่ง ค่าจ้าง สวัสดิการ และระยะเวลาให้ชัด ข้อพิพาทส่วนใหญ่เกิดจากไม่มีอะไรเป็นเอกสาร
2. เก็บสำเนาเอกสารทุกใบไว้เอง — สำเนาอยู่กับคุณ ตัวจริงอยู่กับเจ้าของ นี่คือวิธีที่ปลอดภัยและถูกกฎหมาย
3. ตั้งเตือนวันครบกำหนดของทุกคนไว้ที่เดียว ทั้งวันหมดอายุเอกสารและวันครบ 15 วันของการแจ้ง
4. ดูแลเรื่องพื้นฐานให้ดี — ที่พัก (อย่าลืม แจ้งที่พักภายใน 24 ชั่วโมง) การจ่ายค่าจ้างตรงเวลา ประกันสังคม แรงงานที่ย้ายงานบ่อยส่วนใหญ่ย้ายเพราะเรื่องพวกนี้ ไม่ใช่เพราะไม่มีอะไรผูกมัด
5. รู้ต้นทุนต่อหัวจริง ๆ ก่อนตัดสินใจออกค่าเอกสารให้ — ดู ต้นทุนจ้างแรงงานต่างด้าว 1 คนต่อปี แล้วตั้งงบเผื่อไว้ตั้งแต่แรก

ความเข้าใจผิดที่ทำให้นายจ้างเสียเงินซ้ำ

• "ยึดเล่มไว้ก่อน เดี๋ยวเขาก็กลับมา" — นอกจากผิดกฎหมายแล้ว ยังเป็นพฤติการณ์ที่ผู้ตรวจมองว่าเข้าข่ายค้ามนุษย์ ซึ่งเป็นคนละระดับกับข้อพิพาทเรื่องเงิน
• "ยังไม่แจ้งออก เพราะเผื่อเขากลับมา" — ระหว่างที่ไม่แจ้ง ในทางทะเบียนเขายังเป็นลูกจ้างคุณ และคุณยังเป็นนายจ้างรายสุดท้ายในสายตากฎหมาย
• "ต้องรอนายจ้างเก่าออกใบแจ้งออกให้ก่อน ถึงจะรับเข้าได้" — ไม่ต้อง และการเรียกเอกสารเกินกว่าที่กฎหมายกำหนดเป็นการใช้อำนาจหน้าที่โดยมิชอบ
• "เขาลาออกเอง เลยไม่ใช่เรื่องของเราแล้ว" — หน้าที่แจ้งเป็นของนายจ้าง ไม่ได้หายไปเพราะลูกจ้างเป็นฝ่ายออก

เช็กลิสต์ 24 ชั่วโมงแรกหลังรู้ว่าเขาไม่กลับมาแล้ว

1. จดวันสุดท้ายที่เขามาทำงาน — เป็นวันตั้งต้นของกำหนด 15 วัน
2. เตรียมแบบ บต.52 และยื่นแจ้งออก อย่ารอให้ครบกำหนดก่อนค่อยเริ่ม
3. รวบรวมสำเนาเอกสารของเขาที่คุณเก็บไว้ ตรวจว่าไม่มีตัวจริงของใครค้างอยู่กับคุณ
4. ตรวจว่ามีค่าจ้างค้างจ่ายหรือไม่ ถ้ามีให้จ่ายให้ครบ อย่าหักกลบกับค่าเอกสาร
5. ถ้าไม่แน่ใจว่าเคสนี้ต้องทำอะไรเพิ่ม โทรถามสำนักงานจัดหางานจังหวัด หรือสายด่วน 1506 กด 2

คำถามที่พบบ่อย

ลูกจ้างหายไปเฉย ๆ ไม่ได้บอกลา นับ 15 วันจากวันไหน

วันที่เริ่มนับในกรณีแบบนี้ตีความได้หลายทาง วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือ แจ้งทันทีที่แน่ใจว่าเขาไม่กลับมาแล้ว ไม่ต้องรอให้ครบกำหนด — แจ้งเร็วไม่มีโทษ แจ้งช้ามีโทษ

นายจ้างเรียกค่าเอกสารที่ออกให้ไปแล้วคืนได้ไหม

การหักค่าจ้างมีข้อจำกัดตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน จะหักเองตามใจไม่ได้ ถ้าจะเรียกอะไรคืน ให้ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ก่อนดำเนินการ

ไม่แจ้งออกภายใน 15 วัน โทษเท่าไร

ปรับไม่เกิน 20,000 บาท ตามมาตรา 103 แห่งพระราชกำหนดการบริหารจัดการ การทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 (แก้ไขเพิ่มเติมฉบับที่ 2 พ.ศ. 2561) ดูโทษข้ออื่นที่นายจ้างมักโดนได้ที่ โทษของนายจ้าง

ลูกจ้างต้องเริ่มงานที่ใหม่ภายในกี่วัน

60 วัน นับแต่วันที่เลิกทำงานกับนายจ้างรายเดิม ตามประกาศของรอบผ่อนผันที่ใช้อยู่ปัจจุบัน และตัวเขาเองต้องแจ้งนายทะเบียนถึงนายจ้างรายใหม่ภายใน 15 วันด้วยแบบ บต.55 อ่านเพิ่มที่ ย้ายงานไม่ได้ทำอย่างไร

ถ้าเขาไปทำงานที่อื่นโดยยังไม่แจ้ง เราเสี่ยงอะไร

ตราบที่ยังไม่มีการแจ้งออก ในทางทะเบียนคุณยังเป็นนายจ้าง และคำว่า "นายจ้างรายสุดท้าย" คือเหตุผลที่การแจ้งให้ตรงเวลาสำคัญกว่าที่คิด โดยเฉพาะเรื่องความรับผิดชอบค่าส่งกลับประเทศต้นทาง

ให้เราจัดการเอกสารช่วงเปลี่ยนผ่านให้

ทีมเอ็กซ์เวิร์คเกอร์รับดำเนินการทั้งฝั่งแจ้งออกและแจ้งเข้า ดูรายละเอียดที่ บริการเปลี่ยนนายจ้างแรงงานต่างด้าว และถ้ายังไม่แน่ใจว่าเคสของคุณต้องทำอะไรบ้าง ทักมาคุยกับทีมงานได้

อ้างอิง: พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และฉบับที่ 2 พ.ศ. 2561 · หนังสือกรมการจัดหางาน สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว 20 สิงหาคม 2568 · ประกาศกระทรวงแรงงานรอบผ่อนผันปัจจุบัน · ข้อมูล ณ 22 สิงหาคม 2569